موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی

کتابخانه‌ی اختصاصی نیاوران یا کتابخانه‌ی اختصاصی فرح پهلوی، هم‌جوار با محل سکونت خاندان پهلوی، در سال ۱۳۵۵ در دو طبقه و یک زیرزمین در ضلع شرقی مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران احداث شده که دارای ویژگی‌های متمایزی در نوع معماری و ساختار سازه است.

در سراسر تاریخ فرهنگ، کتابخانه به عنوان نهاد اجتماعی بازتابی از شرایط زمان بوده، در طول تاریخ فرهنگ ایران از آغاز اسلام تا کنون گونه‌های مختلفی از کتابخانه‌ها به وجود آمده، کتابخانه‌های خصوصی سلطنتی گونه‌ای از این موارد است.

نشانی: تهران، میدان شهید باهنر (نیاوران)، مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران

تلفن: ۱۵-۲۲۲۸۲۰۱۲

تلفن موزه کتابخانه اختصاصی: ۲۲۸۳۳۵۳۳

شکل‌گیری باغ نیاوران و کتابخانه اختصاصی نیاوران

باغ نیاوران یکی از باغ‌های ییلاقی شمال تهران است که در اوایل دوره‌ی قاجار به دستور فتحعلی شاه ساخته و در دوران ناصرالدین شاه بزرگ‌ترین بنای آن، کاخ صاحبقرانیه، احداث شد. آخرین بنایی که در دوران قاجار در باغ نیاوران ساخته شد، مشهور به کوشک احمدشاهی است. در زمان حکومت پهلوی دوم، برخی از بناهای کوچک باغ نیاوران تخریب و کاخ نیاوران با سبکی مدرن جهت سکونت وی و خانواده‌اش ساخته شد.

مجموعه نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 4621e60c dc0c 4cc6 8131 100dac93ab55

کاخ صاحبقرانیه

مجموعه نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 6ae56f1c 1981 44df a5fe e130927e7da6

کوشک احمدشاهی

مجموعه نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 85373a99 1117 40f3 8fe9 3e5e642d6816

کاخ اختصاصی نیاوران

فرح دیبا از همان آغاز دهه‌ی ۱۳۴۰ به فعالیت‌های فرهنگی روی آورده بود. او علاوه بر خرید آثار هنری در سفرهایش به فرنگ، کارشناس‌هایی تمام وقت در پایتخت‌های فرهنگی مهم دنیا گماشت تا برایش از حراجی‌ها خرید کنند. بعدها برای نگهداری این آثار دستور ساخت دو ساختمان جدید در کنار کاخ نیاوران صادر شد. یکی ساختمانی دو طبقه بود برای کتابخانه‌ی اختصاصی، و دیگری ساختمانی برای نگهداری اشیای قیمتی اهدایی به فرح.

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 8892ee09 9ac7 4d37 ad31 39d265d8676e

معماری و ساختمان

کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران در حدود سال ۱۳۵۵ شمسی در قسمت شمال‌شرقی مجموعه نیاوران، در محیطی نسبتا دنج و همجوار با محل سکونت خاندان پهلوی، در دو طبقه و یک زیر زمین با زیر بنای تقریبی ۷۷۰ متر مربع احداث شد. این ساختمان که طراحی داخلی آن توسط عزیز فرمانفرمایان به انجام رسیده‌، دارای ویژگی‌های متمایزی در نوع معماری و ساختار سازه است. ساختار این سازه بر اساس الگوی رایج معماری مدرن در دهه‌ی پنجاه خورشیدی به همراه ترکیب هوشمندانه‌ای از شیشه و احجام سنگی شکل گرفته‌ است. طراحی و ترکیب شیشه و آینه توسط هنرمند آمریکایی Charles Sevigny انجام پذیرفت.

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی f28faa24 713b 420a 8ec5 679337883f49

این طراحی دارای ویژگی‌های متمایزی در دکوراسیون داخلی است. از آنجایی که فضای مورد بحث جهت استفاده شخصی و خصوصی در نظر گرفته شده، لذا از استانداردهای موجود کتابخانه‌ای به دور است.

مبلمان کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 26316c9a a504 4c3d b6aa e3fac14dff55

مبلمان کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی b1c771a7 6c6b 49b0 91fb ea60e1fc611a

همچنین وجود پیانو و لوازم صوتی در این مجموعه حکایت از استفاده فضا به‌عنوان اتاق موسیقی دارد. آثار هنری شاخص از جمله مبلمان، مجسمه‌ها، تابلوهای نقاشی که در چیدمان داخلی به کار گرفته شده‌اند، باعث شده که فضا بیشتر جنبه‌ی موزه‌ای خود را القا کند.

پیانو کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی f79a67cf 303a 4c99 810f b21d17319d1c

از عناصر شاخص تزئینی و کاربردی کتابخانه، ترکیب حجمی بزرگی شامل چهار هزار و سیصد استوانه شفاف است که روشنایی سقف کتابخانه را توسط روشنایی زیادی که در پشت آن قرار گرفته، تامین می‌کند.

سقف کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 77f29bc3 a102 4423 a25c 9529888d0b10

سقف کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 23de8546 32b5 44b9 986b c0e21ff7a6ef

نکته‌ی قابل توجه در متریال استفاده شده این است که تمامی اجزای فلزی به کار گرفته شده در طبقات قفسه‌ها، پروفیل پنجره‌ها، نرده پلکان داخلی، ستون شیشه‌ای داخلی و… همگی از یک جنس و به رنگ طلایی است.

این ساختمان در سه سطح جداگانه به کتابخانه اختصاص داده شده است:

  • اتاق مطالعه
  • کتابخانه اصلی
  • اتاق‌ صوتی و تصویری

علاوه بر این، کتابخانه شامل زیرزمینی برای نگهداری نقاشی و آثار دیگر است.

طبقات کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی bb6e70b5 edab 41e9 81f5 5118a18e47c1

آثار و ویژگی‌ها

آثار حجمی و تابلوهای نقاشی از هنرمندان ایرانی و خارجی شامل پرویز تناولی، مسعود عربشاهی، بهمن محصص، منوچهر یکتایی، محمد مدبر، سزار بالداجینی، دیه گو جاکومتی، آرنولدو پومودورو و پیر آرماندو فرناندز (آرمان) فضای داخلی را مزین کرده است.

هیچ پرویز تناولی کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 13d55f21 8a19 4a1d a7a4 5577dd7f16f5

تندیس هیچ اثر پرویز تناولی هدیه شده به فرح پهلوی

تندیس کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی cf59be4e 48fe 45f1 a93a 843ba69f3281

مجموعه کتب چاپی موجود در کتابخانه‌ی اختصاصی بالغ بر ۲۳۰۰۰ جلد و حدود ۱۶۰۰۰ عنوان شامل آثار فارسی: تالیفات فرهنگی، ادبی، اجتماعی، گزارشات و آمار و آثار خارجی: دایر‌ه‌المعارف‌ها، دوره‌های تخصصی هنر، باستان‌شناسی و منابع تمدن و هنر ملل است. در این میان سه رشته کتاب‌های مربوط به تاریخ ایران، ادبیات فرانسه، و هنر نقاشی از غنای بیشتری برخوردار است. چاپ‌های اول بسیاری از سفرنامه‌های بنام و معتبر خارجیان به آسیا و ایران در این کتابخانه موجود است. مجموعه‌ی نسبتا کامل انتشارات دانشگاه تهران و بنیاد فرهنگ ایران با صحافی به رنگ آبی سلطنتی، آثار بسیار معتبر از نقاشان معروف دنیا به ویژه نقاشان قرن ۲۰ میلادی با چاپ، کاغذ و صحافی نفیس در میان مجموعه به چشم می‌خورد. وجود مجموعه‌های کاملی از آثار تعدادی از نویسندگان فرانسوی قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی که در زمان حیات خود آن‌ها به چاپ رسیده است، بر ارزش‌های مجموعه افزوده است.

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 15a22058 ebec 4db6 a3b8 7ef3efbf2438

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 0a2d79a3 9d4e 407e b323 d5a8d7af7a3d

یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این کتابخانه که این فضا را از سایر کتابخانه‌های دیگر متمایز ساخته و آن را مبدل به فضای موزه‌ایی کرده است، وجود کتب اهدایی است که از سران کشورها و نویسندگان نامی به این واحد اهدا شده است. از جمله این افراد می‌توان به پروین اعتصامی، علی نقی وزیری، منوچهر آتشی، جان اف کندی، والت دیزنی، جواهر لعل نهرو، رولف بنی، گریشمن و امضاء بسیاری از افراد سرشناس دیگر اشاره کرد.

کتب خارجی کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 8230ac39 5da0 461e 8714 045f1e31cee8

از جمله دیگر آثار موجود در این کتابخانه می‌توان به مجموعه‌های خطی اشاره کرد، از جمله کاتبان این نسخ می‌توان به میرعلی هروی، احمد نیریزی، وصال شیرازی، زین العابدین حسنی، محمد اصفهانی و محمد تقی مشهدی اشاره کرد. از بخش‌های دیگر کتابخانه کلکسیون آثار هنری است که مجموعه‌ای بیش از ۳۵۰ تابلو نقاشی را شامل می‌شود. از جمله هنرمندانی که آثارشان در این کلکسیون دیده می‌شود: جعفر روحبخش، منصوره حسینی، ناصر اویسی، ابوالقاسم سعیدی، محمود فرشچیان، سالوادور دالی، خوان میرو، اندی وارهول و آلن بایاش، نشان‌‌دهنده‌ی بخشی از تاریخ هنر معاصر به ویژه جریان‌های نوگرایی هنر ایران در دهه‌ی سی و چهل خورشیدی است.

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 95c1be56 ae63 4be6 8f45 7c2e70b103ab

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی a8c26a35 c1f5 4af5 a401 845ea02a20ee

بسیاری از کتاب‌های چاپی این کتابخانه به خاطر صحافی‌های هنرمندانه و نفیس و نحوه‌ی بسته‌بندی می‌توانند مثل یک شی هنری مجذوب‌کننده باشد. کتاب‌هایی که در جعبه‌های چرمی منقش، چوبی معرق کاری شده، فلز کاری شده، منبت مرصع و… قرار دارند از این قبیل‌اند؛ از نظر قطع، کوچک‌ترین کتاب این مجموعه، قرآنی است به قطع ۸×۵ سانتی‌متر و بزرگ‌ترین آن اطلسی است به زبان لاتین و در قطع ۸۲×۵۷ سانتی‌متر. قدیمی‌ترین کتاب در مجموعه‌ی غیر فارسی کتابی است که توسط Josephus Flavius در مورد تاریخ قوم یهود در سال ۱۶۰۹ میلادی به زبان لاتین در پاریس به چاپ رسیده است. قدیمی‌ترین کتاب فارسی، دیوان حافظ به شرح سوری است که به ناصرالدین شاه قاجار اهدا شده است. این کتاب در سال ۱۲۵۲ شمسی (۱۸۷۳ میلادی) در لایپزیک منتشر شده است.

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 53d7236e 4efb 48a5 857b 0427253c15c0

مقاله‌های مرتبط:

این کتابخانه در سال ۱۳۷۲، به مناسبت روز جهانی موزه، برای بازدید عموم گشایش یافت.

ساماندهی کتب چاپی کتابخانه‌ی اختصاصی در سال ۱۳۸۱ توسط یک تیم متخصص به‌طور کامل شناسایی و طبقه‌بندی شد. فهرست‌نویسی انجام شده به روش LC مطابق با استانداردهای کتابخانه کنگره آمریکا انجام یافته است. شایان ذکر است که در بدو تأسیس کتابخانه کتب موجود توسط کتابداری که در این واحد فعالیت داشته به روش دیویی در حال انجام بوده است که پس از پیروزی انقلاب ادامه‌ی کار متوقف ماند.

عملیات فهرست‌نویسی به مدت دو سال شامل فهرست‌نویسی، لیبل‌گذاری، انتقال اطلاعات به نرم‌افزار اطلاعاتی رایانه‌ای در دو پایگاه فارسی و لاتین با قابلیت‌های جستجو و تهیه‌ی برگه‌دان دستی بر اساس عناوین کتاب انجام شد.

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 8110744b 58b1 48e7 8371 95ec05d0f098

کتابخانه اختصاصی نیاوران  موزه کتابخانه اختصاصی نیاوران؛ کتابخانه سلطنتی فرح پهلوی 1c326bda 0a8b 4b33 bf1d 0b1888f741c7

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

bigtheme